18 stycznia 1945 roku zapisał się w historii Działdowa jako dzień zakończenia ponad pięciu lat okupacji niemieckiej. Tego dnia do miasta wkroczyły oddziały 29. Korpusu Pancernego Armii Czerwonej, będącego częścią 48. Armii II Frontu Białoruskiego. Walki o region rozpoczęły się wcześniej, bo 14 stycznia, w ramach wielkiej ofensywy sowieckiej przeciwko wojskom niemieckim. W nocy z 17 na 18 stycznia wojska radzieckie zajęły Działdowo, przerywając ciąg okupacyjnych represji, które od 1939 r. dotknęły tysiące mieszkańców Warmii, Mazur i Mazowsza. [dzialdowo.pl]
Wyzwolenie obozu Soldau
Jednym z najważniejszych wydarzeń tego dnia było jednoczesne zajęcie terenu obozu Soldau (KL Soldau), który przez lata niemieckiej okupacji był miejscem gehenny Polaków i Żydów. Przez obóz przeszło około 30 tysięcy ludzi, z czego od 12 do 15 tysięcy poniosło śmierć. Żołnierze Armii Czerwonej wkroczyli na jego teren 18 stycznia 1945 r., kończąc funkcjonowanie niemieckiej machiny represji. [bing.com]
Pierwsze tygodnie po zakończeniu okupacji
Niedługo po przejściu frontu, 12 lutego 1945 r., do Działdowa przybyła grupa operacyjna Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, której zadaniem było tworzenie polskiej administracji cywilnej. Wprowadzono strukturę starostwa, milicji oraz organizowano pierwsze instytucje miejskie po wojnie. Jednak równolegle w mieście władzę sprawowała radziecka Komendantura Wojenna, działająca aż do kwietnia 1945 r. [dzialdowo.pl]
Trudna rzeczywistość pierwszych miesięcy
Choć dzień 18 stycznia przyniósł koniec rządów niemieckich, nie zakończył od razu dramatów mieszkańców. W Działdowie, podobnie jak w wielu miastach regionu, żołnierze sowieccy dopuszczali się nadużyć i przestępstw wobec ludności cywilnej — zarówno Polaków, jak i Mazurów. W powojennych raportach władz lokalnych odnotowano liczne przypadki grabieży, przemocy oraz tragicznych wydarzeń, takich jak zbiorowe egzekucje w Komornikach czy mord 19 mieszkańców jednego z domów w mieście. [dzialdowo.pl]
Dodatkowo w dawnych koszarach utworzono Obóz Nakazowo–Rozdzielczy NKWD, do którego trafiali mieszkańcy Warmii, Mazur, Mazowsza i Pomorza, nierzadko zupełnie przypadkowo. Wielu z nich zostało później wywiezionych w głąb ZSRR. Obóz działał do października 1945 r. [dzialdowo.pl]
Znaczenie dnia 18 stycznia
Mimo trudności powojennego okresu, 18 stycznia 1945 roku pozostaje datą symboliczną — dniem zakończenia okupacji niemieckiej i początkiem odbudowy miasta. To moment, który przywrócił nadzieję na normalność, choć droga do niej okazała się długa i pełna wyzwań.
Dziś pamiętamy zarówno o ofiarach obozu Soldau, jak i o wszystkich cywilach, którzy ponieśli śmierć w wyniku działań wojennych i powojennych. Co roku 18 stycznia jest w regionie dniem refleksji nad losami mieszkańców Działdowa w czasie totalitaryzmów XX wieku. [epdz.powia...ldowski.pl]
Użyte źródła (do treści i współrzędnych)
